विठूबंदी

विठूबंदी

धाडा रे कुणीतरी,
विठूला सांगावा,
आरक्षणाचा कांगावा,
फार झाला।

मागे होते एकदा
मराठा मंत्री सोळा,
आरक्षणाचा गोळा,
तेव्हाका नाही।

मुख्यमंत्र्यांना यंदा,
नाही महापूजा,
कारण बलभूजा,
जातीभेद।

संत सांगो गेले,
वारकरी एकता धर्म
भेदाभेद अमंगळ जर्म
जळो जळो।

नावडतीचे तुम्हा,
जरी अळणी मीठ,
निषेधाचे व्यासपीठ,
इथे नव्हे।

समतेचे वाळवंट,
एकमेका लोटांगणे,
तिथे धटिंगणे,
कशासाठी?

जिथे सर्वकाळ
नामाचा जागर
सत्तेचे गाजर,
तिथे कायी?

किती काळ देवा
राहशील मूक
तिच तिच चूक
जन्मोजन्मी।

सांगे "राजेश्वर",
म्हणोनी जगजेठी
धरु नका वेठी,
आर्जवूनी।

पूजा एक उपचार कि आनंदोत्सव ?

अध्याय 9,श्लोक 26



पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति |

तदहं भक्तयुपहृतमश्र्नामि प्रयतात्मनः ||




पत्रम् – पत्ती; पुष्पम् – फूल; फलम् - फल; तोयम् – जल; यः – जो कोई; मे – मुझको; भक्त्या – भक्तिपूर्वक; प्रयच्छति – भेंट करता है; तत् – वह; अहम् – मैं; भक्ति-उपहृतम् – भक्तिभाव से अर्पित; अश्नामि – स्वीकार करता हूँ; प्रयत-आत्मनः – शुद्धचेतना वाले से |

भावार्थ

यदि कोई प्रेम तथा भक्ति के साथ मुझे पत्र, पुष्प, फल या जल प्रदान करता है, तो मैं उसे स्वीकार करता हूँ |

आता यावर माझे interpretation.
पूजा करतो म्हणजे काय करतो आपण?
decoration !
फूलांची सजावट
आणि अगम्य भाषेत बडबडणे...

पूजा केली होती कलावतीदेवींनी..
फूले वाहतांना त्यांनी पाकळ्यांची बाजू मूर्तीच्या बाजूला करुन देठ आपल्याकडे केले होते !
कुणी असे का केले विचारल्यावर
त्या म्हणाल्या
"देवाला देठ टोचतील ना..." !

आहे आपल्यात अशी 'मनाची कोमलता'
जर असेल तर पूजा करा.

स्तोस्त्र...
चापलूसी नाही का ती?
तू छान आहेस
सूंदर आहेस
शक्तीशाली आहेस
आणखी काय काय आहेस

त्यापेक्षा मला तुझ्या सानिध्यात आल्यावर शांतता मिळले,
मी छान होतो
मी सुंदर होतो
संकटं झेलायला,
अपयश पेलायला
मी शक्तीशाली होतो

हे चिंतन (मराठीत) जास्त चांगले नाही का!

अपराधी भावना:
रोज एखादा पूजा करतो
एखादे दिवशी राहिली
तर अपराधी भावना ग्रासते
आता काही वाईट होईल का
मन अशांतीने भरतं
ही पूजा?


पूजा करा
पण ती देवाला नको तर स्वत:ला खूष करण्यासाठी करा.

जे मिळालय त्याबद्दल कृतज्ञता माना,
काही मागण्याचा प्रश्न कुठे येतो,

विवेकानंदांना नोकरी नव्हती,
घरच्या परीस्थितीने गांजून गेले,

रामकृष्णांनी सांगितले,
"जा, पाहिजे ते माग कालीमातेकडे"

विवेकानंद गाभा-यात गेले,
आणि 3 वेळा काही न मागताच परत आले,

चौथ्या वेळा जा असा आग्रह केल्यावर
विवेकानंद म्हणाले,
"एवढ्या मोठ्या शक्तीपुढे स्वत:साठी मागणे फारच तुच्छ वाटत".

So पूजा is time for relaxation.
कर्मकांडात अडकू नका.
अपराधी राहू नका.

करावीशी वाटली तर पूजा ही करा.
तो आनंदोत्सव होऊ दे
उपचार नको.

घाबरु नका
तो भाई (गुंडा नाही)
तो बंधू आहे.सखा आहे

तूम्ही हो बंधू
सखा त्वमेव
त्वमेव सर्वम्
मम देवदेव.

Tour to Coorg

Many days we were thinking of Coorg.
Now started to rain so to go or not to go.

Finally said , yess and ventured into unthinking adventure like ' jingadi na mile dobara' movie style.
So Pune - Bangluru flight then Bengluru to Mudkeri by road.

Day-1:

ये पर्बतों के दायरे ये शाम का धुआँ
ऐसे में क्यों न छेड़ दें दिलों की दास्ताँ

ज़रा सी ज़ुल्फ़ खोल दो फ़िज़ा में इत्र घोल दो
नज़र जो बात कह चुकी वो बात मुँह से बोल दो
कि झूम उठे निगाह में बहार का समाँ
ये पर्बतों के दायरे ...

Abbey waterfall 

                     What does this "dried tree" want??
There is abundant water due to Harangi dam, land is fertile, there are caring gardeners, But this tree dried ! There are some personalities who get depressed in availability of all happyness !!
marathi poet bal-kavi had said,
"काय बोचते,ते नच कळते हृदयातील अंतर-हृृदयाला..."
(i dont understand what pains deep in my heart)

Harangi Reservoir

In the evening we went for jeep ride at Mandalpatti

Meet the jeep driver Mr.Amey...

omg what a terrific driving...
we were screaming with fear.
Narrow road and he was speeding the jeep, a rollercoster expirience...
on enquiring understood that he worked in forest department !!

Day-3 : The Tamara Coorg (resort)
            ( A must visit place )

who has time to look to nature ?

sensitive minds read nature like a book !

i remembered marathi wordsworth Askokji paranjpe/ashok patki/suman kalyanpurkar song lines...

वाट इथे स्वप्नातिल संपली जणू

थांबवितो धारांनी सावळा घनू, ग बाई

आजुबाजूच्या पानांनी वेढली ही निळाई

चिंतनात बैसली ग मंत्रमुग्ध राई

फुलुनिया आली गडे बावरी तनू

दर्यांतुनी आनंदला पाणओघ नाचरा

आसमंत भारितो ग गानसूर हासरा

माथ्यावरी दिसले ग इंद्राचे धनू

Day-4 :

The cottages at The Tamara resort are just amazing in respect of design, luxury, taste and eco friendly material usage. Geographically the land is uneven but that shortcoming they converted into strong point ! 

So we find restaurant built on a vally.

And cottages built on stilts.

In The Tamara resort there is trek walk, spice walk ( intro to plants n herbs) , indoor/ outdoor sports, swimming pool, message,steam, sauna and much more. Staff is very helpful n food is great .

Electrical buggys and ever helping buggy- men/ women assist pick up n drop service.

'The Tamara Coorg' is a perfect destination to unwind,relax n rejuvenate.

प्रयोगशील कांदाशेतीत अोळख मिळवलेले निमोण :ज्ञानेश उगले esakal

Inspirational Story

Thanks to ज्ञानेश उगले and esakal.25 May 2018.

नाही नदी, नाही नाला, नाही खळाळत पाणी
माझ्या गावच्या पाण्याची, आहे रीतच अडाणी...
प्रसिद्ध कवी इंद्रजित भालेराव यांच्या कवितेतील या अोळी जणू निमोण गावासाठीच आहेत, असं म्हटलं तर वावगं ठरू नये. खळाळंत पाणी तर दूरच, पण वर्षानुवर्षं पाऊसही या गावावर रुसतो. तरीही गावच्या मातीची उमेदच जगावेगळी आहे. कांदा उत्पादकांचं गाव म्हणून निमोणनं ख्याती निर्माण केलीय. नाशिक जिल्ह्यात चांदवड या दुष्काळी तालुक्‍यातील हे दुष्काळी गाव. पावसाळ्यात जेमतेम पाऊस पडतो. त्यावर कसंबसं तग धरणारं हे गाव.

स्वतःची अोळख तयार केली
प्रतिकूलतेतही उभं राहताना स्वत:ची ओळख निर्माण करताना निमोणचा शेतकरी अत्यंत चांगल्या प्रतीचा कांदा पिकवतो. पिकविल्यानंतरही प्रतवारी करूनच विक्रीला नेणार, ही त्याची ओळख आहे. कुठलीही बारमाही सिंचनाची सोय नसतानाही शेतीत कायम वेगवेगळे प्रयोग करण्याची धडपड त्याच्यात दिसून येते.

कांदा, भाजीपाला आणि पशुपालनही
निमोणची लोकसंख्या सुमारे तीन हजारांपर्यंत
गाव शिवारात सुमारे ३५० कुटुंबे
मुख्य व्यवसाय शेती आणि त्यातही मुख्य पीक कांदा.
हंगाम व पाण्याच्या सोयीनुसार भाजीपाला पिके
एकूण क्षेत्रापैकी तीन हजार एकरांवर कांदा, तर उर्वरित पंधराशे एकरांवर अन्य पिके आहेत.
गावातील प्रत्येक शेतकऱ्याचे सरासरी क्षेत्र ८ एकर. पैकी पाच ते सहा एकरांवर कांदा.
पन्नास टक्के शेतकरी पशुपालन व दुग्धव्यवसाय. त्यातून दूध व शेतीला शेणखत उपलब्ध होते.

 अल्पावधीत कांदा बाजारात
ऑगस्टमध्ये नागपंचमी ते ऑगस्ट अखेरपर्यंत श्रावणसरी असतात. त्या कोसळल्यानंतरच्या गारव्यावरच लागवडीची तयारी केली जाते. त्या आधी सरी वाफे पाडून शेत तयार केलेले असते.

श्रावण महिन्यात अत्यंत कमी पाणी दिले जाते.
तोपर्यंत विहिरींमध्ये पाणीसाठा झालेला असतो. लागवडीपासून
ते काढणीपर्यंत पिकाला कमी पाण्याची सवय ठेवली जाते. जोडीला शेणखताचा चांगला वापर होतो. यामुळे लागवडीपासून सुमारे ८० दिवसांत कांदा सशक्त व काढणीसाठी तयार होत असतो.

बाजाराचा अभ्यास
पोळा सणापूर्वी या कांद्याची लागवड होत असल्याने त्यास पोळकांदा म्हणतात. त्याची हेक्टरी उत्पादकता रब्बी कांद्यापेक्षा कमी असते. ऑक्‍टोबरमध्ये हा कांदा बाजारात येतो. या काळात देशभरात कांद्याची कमतरता असते व त्यामुळे चांगला दर मिळतो. त्यामुळे उत्पादकता कमी असली, तरी त्याचे अर्थकारण बिघडत नाही. बाजारात चढ-उतार नेहमीच असतात. एखाद्या वर्षी तोटा जरी झाला, तरी दर वर्षी निष्ठेने पीक घेण्यात निमोणच्या शेतकऱ्यांचा हातखंडा आहे. मग काही वर्षे नफ्याचीही मिळतात.

चार महिने जमिनीला विश्रांती
जून ते नोव्हेंबर या काळात कांदापिकात आकंठ बुडालेला निमोणचा शेतकरी डिसेंबर ते मार्च या काळात मात्र फारसे कोणते पीक घेत नाही. पाणी नसल्यामुळे ते शक्‍यही होत नाही. या काळात जमिनीला विश्रांती मिळते. एप्रिलनंतर हा शेतकरी पुढील हंगामाच्या तयारीला लागतो.

शेतकऱ्यांनी विकसित केले वाण
कमी पाण्यात खात्रीशीर उत्पादन कसे काढता येईल, याचा शोध घेताना वाणबदल करण्याचे इथल्या शेतकऱ्यांनी ठरविले. चांगल्या प्रतीचा गोल, रंगीत, चवदार, दुभाळका नसलेले कांदे अशा निकषांवर आपल्याच वाणांतून शोध घेतला. त्यातून मागील आठ वर्षांत निवड पद्धतीने वाण विकसित केले. त्याला स्थानिक भाषेत ‘चायना'' असे म्हटले जाते. अन्य वाणाच्या कांद्याला जिथे किमान १०० दिवस काढणीस लागतात, तिथं हे वाण ८० दिवसांत काढणीला येत. कमी कालावधी, कमी पाणी व  कमी खर्चात त्याची लागवड होते. यामुळे उत्पादनात एकरी १० ते १५ क्विंटलने वाढ झाली. निंदणी, कीडनाशक फवारणी, मजुरीच्या खर्चात बचत झाली. या म्हणीनुसार बीज शुद्ध करण्यावर भर दिला. काही वर्षांपासून सातत्याने त्यात सुधारणा केली. आता विश्‍वासार्ह बियाणे तयार करण्यात यश मिळाले.

शेतकरी गटाने केली निर्यात
निमोणमधील शेतकऱ्यांनी गट तयार केला आहे. शासनाच्या "आत्मा'' यंत्रणेचेही सहकार्य त्यांना मिळते. गटाने मागील वर्षी सौदी अरेबिया देशाला दोन कंटेनर कांदा निर्यात करण्यात यश मिळवले. येत्या काळात मार्के.िटंग व निर्यात यावर गट भर देणार आहे. : भाऊसाहेब गोसावी,९८५०७१७१५२.
अध्यक्ष- आई सप्तशृंगी शेतकरी गट, निमोण.
 : पंकज दखणे,  ९८५००३७३७६, गटसचिव

कांदा झाले  मुख्य पीक
साधारण १९८० च्या  दशकापर्यंत पावसाच्या पाण्यावर येणारी बाजरी, मका, मूग, भुईमूग अशी पिके घेतली जायची. त्या वेळी फक्त १० ते २० टक्के क्षेत्रावरच कांदा असायचा. मात्र, अर्थकारण सुधारण्यासाठी वीस वर्षांपासून कांदा हेच मुख्य पीक झाले आहे.

कमी पाण्यात उत्पादनाचे तंत्र
निमोणला सुरवातीपासून पाण्याची अडचण. पावसाळ्यात पाऊस अत्यल्प. बारमाही वाहणारी नदी नाही. जुन्या काळातील दोन नद्या आहेत. त्यावर जलयुक्त शिवारच्या माध्यमातून पाझर तलावाची कामे झाली. पाऊस पडला, तरच बंधाऱ्यात पाणी साठते. तरच पुढे शेती चांगली होते. इथली बहुतांश शेती मुरुमाड आहे. पावसाळ्याच्या सुरवातीला थोडा पाऊस पडला, तरी जूनच्या शेवटच्या आठवड्यापर्यंत विहिरींना पाणी उतरते. त्या वेळी कांदापिकाची तयारी केलेली असते. रांगड्या भाषेत सांगायचे, तर विहिरींना नुसता घाम जरी आला, तरी इथला शेतकरी कांदा लागवडीचे धाडस करतो. अत्यल्प पाण्यातही चांगल्या प्रतीचा कांदा काढण्याचे कौशल्य इथल्या शेतकऱ्यांनी अवगत केले आहे.

शेवग्याने बनविले लखपती !

Thanks to
लोकमत  न्यूज  नेटवर्क
Published: May 22, 2018 02:44 AM | Updated: May 22, 2018 02:44 AM

 भातशेतीमध्ये काही मिळत नसल्याची खंत चेतन याला लहानपणा पासून  होती  .
विक्र मगड : पालघर जिल्ह्यातील विक्र मगड तालुक्याच्या मुहु खुर्द गावातील शिक्षक असलेल्या चेतन रमेश ठाकरे याने शेवग्याच्या शेंगांच्या पीकातून अनोखी समृद्धी प्राप्त केली आहे.
येथील शेतकरी आजही तोट्यात असलेल्या पारंपारीक भातशेतीवरच जगतो आहे. मुहु खुर्द या गावातील या तरुण शेतकऱ्यांनी मात्र वेगळी वाट चोखाळली आहे. वडिलांच्या नावे असलेल्या जमीनीत आजपर्यंत पारंपरिक भातशेतीच केली जात होती तर त्यापैकी मुरबाड- दगडमाळ असलेली जमीन वर्षानुवर्षे पडीक अवस्थेत होती.
भातशेतीमध्ये काही मिळत नसल्याची खंत चेतन याला लहान पणापासून होती. काहीतरी वेगळे करण्याची संकल्पना त्याच्या लहानपणापासून होती. मात्र घरची परिस्थिती बेताची होती. आणि त्यातच शिक्षण सुरु होते. त्यामुळे शेतीकडे लक्ष देण्यासाठी वेळ मिळत नव्हता.
मात्र शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर तालुक्यातील शेतकºयांना एक वेगळी दिशा देण्यासाठी त्यांनी स्वत:च्या दगडाळ -माळरान असलेल्या पाऊण एकर शेतीमधे शेवंगा-मोरिंगा ह्या जातीच्या शेवग्याची लागवड केली तिचे सहा महिन्यात पीकही आले.
त्यांनी लागवडीसाठी जागा सपाट करणे, तसेच रोपे बनविणे, लागवाडी साठी खड्डे काढणे, शेणखत असा पाऊण एकर जागेसाठी एकूण १५ हजार रु पये खर्च केला आहे. त्यातच त्यांनी या शेवगा शेतीसाठी जीवामृत, शेण असे सेंद्रिय खत वापरले. त्यांनी ही शेवग्याची रोपे स्वत घरी बनविली त्यासाठी त्यांनी शेवग्याचे बी नाशीक वरु न मागविले होते.
पाऊण एकर जागेमधे ५०० झाडांची लागवड केली आहे. लागवडीसाठी त्यांनी ६ बाय ६ अंतरावर, १ बाय १ खोलीचा खड्डा खोदून रोपे लावली आहेत. त्याचे अवघ्या सहा महिन्यात उत्पादन सूरु झाले.
शेवग्यावर सहसा रोग कीड याचा प्रादूर्भाव होत नाही. शेवगा हे कमी जागेत, कमी खर्चात अधिक उत्पादन देणारे पिक आहे त्याला पाच ते सहा दिवसातून पाणी दिले जाते मोरिंगा या जातीच्या शेवग्याची शेंग जवळपास दोन फुट लांब होते. एका किलोत पाच ते सहा शेंगाच मावतात आणि शेवग्याच्या शेंगांना ५० ते ५५ रुपये प्रतीकिलो भाव मिळत असतो.
चेतन ठाकरे या शेतकºयांनी आपल्या शेतात जवळपास २ टन माल निघेल असा अंदाज व्यक्त केला आहे आणि त्यातून एक लाख ते सव्वा लाखाचे उत्पन्न येणे त्यांना अपेक्षित आहे. या शेवग्याच्या पिकामधे आंतरपीक म्हणून त्यांनी डांगर, मिर्ची, मका, टोमॅटो, झेंडू अशी विविध पीके घेतली आहेत.

खेबुडकर, तुम्हांवर केली मी मर्जी बहाल

धूंदीत गाऊ
मस्तीत राहू
छेडीत जाऊ
आज प्रीत साजणा..,

गाण्यांवर कवीची inviscible signature असते !

मी हे गाणं ऐकले अन् वाटलं
हे जगदिश खेबुडकरांचं गाणं आहे का?
why?

कारण key word 'धूंद" वा धूंदी
plus निसर्ग..वेली पानं फुलं असेल तर you can bet it has great chances to be जगदिश खेबुडकर

मी search केला
आणि yess
जगदिश खेबुडकरच होते.

मी 4 th May (पूण्यतिथी)एक कार्यक्रम पुण्यात पाहिला होता devoted to जगदिश खेबुडकर.

अशोक सराफ यांची reaction video clip दाखवली,ते म्हणाले,
"एक माणूस उच्च स्थानावर जातोआणि सात दशकं तिथच रहातो हे अद्वितीय आहे"
कारण rise अन् fall हा निसर्गनियम आहे.


त्या कार्यक्रमात त्यांची खूप hit गाणी गायली होती,
he was hard worker
never give up attitude.
म्हणजे inspiration + perspiration चा अनोखा संगम होते ते.

पिंजरा साठी त्यांनी 49 लावण्या लिहिल्या ज्या v.shantaram यांनी reject केल्या,

निराश होऊन जगदिश खेबुडकर घरी गेले,विचार करत राहीले
stylized विचार...

रात्री 2:30 वा v.shantaram ना फोन लावला,

तुम्हावर केली मी
मर्जी बहाल
नका सोडून जावू
रंगमहाल

pass !
rest is history !!

पापण्यांची तोरणं
 बांधुन डोळ्यांवरती
ही नजर उधळिते
काळजातली पिरती
जवळी यावं, मला पुसावं,
गुपीत माझं खुशाल


तुम्हांवर केली मी मर्जी बहाल
नका सोडुन जाऊ, रंगमहाल


हुरहुर म्हणु की ओढ
म्हणू ही गोड
या बसा मंचकी,
सुटंल गुलाबी कोडं
विरह जाळिता मला रात ही
पसरे मायाजाल

तुम्हांवर केली मी मर्जी बहाल
नका सोडुन जाऊ, रंगमहाल


लाडे-लाडे अदबीनं
तुम्हा विनविते बाई
पिरतिचा उघडला
पिंजरा तुमच्या पायी
अशीच ऱ्हावी रात साजणा,
कधी न व्हावी सकाळ


तुम्हांवर केली मी मर्जी बहाल
नका सोडुन जाऊ, रंगमहाल

शाश्वत शेती : सौ. सुप्रिया अवधूत भिडे

copy paste
forwarded
(salute to writer   सौ. सुप्रिया अवधूत भिडे )
पुर्णपणे शाश्वत शेती करायची या उद्देशाने आम्ही आमचं गावं गाठलं आणि काही अडचणी समोर आल्या .त्यातील मुख्य अडचण म्हणजे देशी बियाणे मिळणे.गावात आजूबाजूला चौकशी करून सुध्दा खूप पिकांची देशी बियाणे मिळेनात पण शोध चालूच ठेवला तेंव्हा एक नाव समोर आलं संजय पाटील.गेली 12 वर्षे हा माणूस देशी बियाणे जतन आणि संवर्धन यावर काम करत आहे.त्यांच्याशी बोलताना काही  गोष्टी समोर आल्या ज्या शेअर कराव्या वाटल्या तेच लिहीत आहे

         सध्या जगभरातील सगळ्या बियाणांची जी बियाणे बँक आहे ती नॉर्वे या देशात आहे  . तेथील काही कंपन्याच्या ताब्यात जगातील सर्व बियाणे आहेत .हरितक्रांतीच्या नावाखाली, अधिक उत्पादन देतील अशी आम्ही बियाणे बनवतो असे सांगून जगभरची सगळी बियाणे जमवून त्यावर प्रक्रिया करण्यात आली ;आणि मग नवी बियाणे त्या कंपन्यांच्या नावाने पेटंट मिळवून बाजारात उतरवली. शेतकऱ्यांना ही लालूच दाखवली की आपल्याला एका वेळी जास्त उत्पादन ,कमी वेळ ,कमी श्रम हे सगळे  ह्या संकरित बियाणाने साधता येते. साहजिकच जगभरची लोकं ह्याला भुलली आणि आपले स्वतः चे बियाणे टाकून हे तथाकथित उत्तम बियाणे घेतले.आता अशी परिस्थिती आली आहे की आपली पूर्वीची बियाणे तर नष्ट झाली आहेत आणि जी संकरित बियाणे आहेत ती तर परत वापरताच येत नाही .मग या कंपन्या देतील तरच आणि त्याच भावात  आपण अन्न पिकवू शकू .ते सांगतील त्या अटींवर जगाला ते नाचवत आहेत.कोणत्या देशाने काय पीक घ्यायचे हेही तेच ठरवतात .

            पण  सुदैवाने आपल्या देशात मात्र अजून काही प्रमाणात देशी बियाणं जिवंत आहे . त्याची जी कारण आहेत ती  म्हणजे आपली जैव विविधता ,आदिवासी लोकं (ज्यांना आमच्या तथाकथित विकासाचा गंध नाही ),काही जुन्या रूढीं परंपरा , आणि महिलांच्या परसबागा .
                 तसेच आपल्या पैकी खूप कमी लोकांना माहीत आहे की ज्या देशांना आपण विकसित म्हणून नावजतो त्यापैकी खूप देशांत शेतकऱ्यांनी त्याच्या  शेतात काय पिकं घ्यायचं हे सरकार ठरवतं. ते ही या बियाणं कंपनी सांगतील तेच पिकं घ्यायचं. पण सुदैवाने भारतात अजून अशी पद्धत नाही म्हणून छोटे छोटे शेतकरी आपलं बियाणं जगवू शकतात.


              आपल्या कडील सण साजरे करण्यामागे काही उद्दिष्टे होती .उदा.आपल्या कडे नवान्न पौर्णिमा म्हणून साजरी करतात .त्या दिवशी माझ्या कडे जे पिकं आलं त्याचे तोरण दाराला लावायचे. म्हणजे जे धान्य माझ्या तोरणात नाही ते पिकं मी घेतले नाही हे कळायचं. इतर लोकं ते धान्य मला देणार मीहि तसेच करायचे.
दुसरा सण संक्रांत यात प्रत्येक स्त्री 5  जणींना वाण द्यायची त्यात आपल्याकडील बियाणे असायचे .म्हणजे एका घरी वेगळी 25 बियाणे मिळायची . आता शहरांशी  संपर्क आल्यामुळे गावातील बायकाही प्लास्टिक डबे वाण म्हणून देतात . कारण शहरात शिकलेली माणस राहतात ते थोडीच चुकणार आहेत .


             आपल्याकडे बियाणे विकणे हे पाप होते.आता पाप पुण्य हा ढोंगीपणा झाला त्यामुळे हे सण   नष्ट झाले . नाहीतर नुसता उपचार राहिला सण साजरा करायचा.
      नंदुरबार जिल्ह्यात  अस्थम्भा नावाचा डोंगर आहे तिथे अजूनही दिवाळीनंतर 150000 लोकं अश्वत्थामा च्या दर्शनासाठी येतात. नैवेद्य म्हणून आपले बियाणे आणतात आणि प्रसाद म्हणून तिथे ठेवलेलं बियाणं घरी नेतात.कोणीही हा उत्सव आयोजित करत नाहीत तरी रुढी नुसार स्वतःहून लोकं जमतात आणि बियाणांची देवाण घेवाण होते.

                आपल्या कडे धान्य साठवणे ,बियाणे टिकवणे ह्याच्याही खूप विचारपूर्वक तयार केलेल्या पध्दती होत्या .पण त्या आता गावातूनच हद्दपार झाल्या.
गावातील जुन्या लोकांना घोळात घेऊन विचारले की तुम्हाला या पद्धती कश्या माहीत नाहीत तर म्हणतात आमची मुले शाळेतून शिकून सवरून आली आहेत. ते म्हणतात तुम्ही अशिक्षित आहात तुम्हांला काही कळत नाही.तुम्ही नका शिकवू आम्हाला. हा अनुभव आमचाच नाही तर सेंद्रिय शेतीत काम करणाऱ्या खूप जणांना आलेला  आहे .खरंतर या लोकांना खूप ज्ञान आहे पण आपण अडाणी या न्यूनगंडा मुळे काही बोलत नाहीत.1922 ते 1938 भारतात सर अल्बर्ट हॉवर्ड नावाचे इंग्लंड चे शेती संशोधक येऊन गेले त्यांनी ब्रिटिश राणीला सांगितले होते की भारतातील प्रत्येक शेतकरी हा संशोधक आहे त्याला नष्ट करू नका जगाला ते घातक ठरेल.पण इथले शास्त्रज्ञ मात्र आमच्या शेतकऱ्यांना वेडं ठरवतात.नगर जिल्ह्यातील अकोले तालुक्यातील एक अत्यंत खेडूत बाई ' राई बाई पोपेरे 'ह्यांचे बियाणांवर खूप काम आहे. पण जेव्हा पहिल्यांदा त्या स्टेजवर बोलणार होत्या त्यावेळी  समोर माशेलकर, भटकर,अकोलकर असे शास्त्रज बसणार आहेत मग काम जरी या बाईचं असेल तरी कोणीतरी शिकलेल्या माणसाने प्रेझेन्टेशन द्यावे अशी संयोजकांनी मागणी केली . पण संजय पाटीलांनी ते न ऐकता त्या बाई बोलणार हाच आग्रह धरला .ज्यावेळी त्या बाईने आपले ज्ञान दाखवले .तेंव्हा ही मंडळी आवाक झाली.ही शास्त्रज्ञ मंडळी तेंव्हा पासून त्यांच्या कडे जायला लागली .पण आमचा दृष्टकोन कधी बदलणार?
           आम्ही आमच्या पूर्वजांना नावं ठेवतो की माणसाची ओळख ते जातीवरून करायचे किती संकुचित होतें ते. पण दुर्देवाने सध्या  आपण माणसाची ओळख त्याच्या साक्षरते वरून करतो.त्याने ह्या युनिव्हर्सिटी हे संशोधन केले म्हणजे त्याला या बाईपेक्षा कितीतरी ज्ञान असणार असे आपण गृहीत धरतो.भारतात अश्या कितीतरी राईबाई आहेत ज्याच्याकडूनच आपलं जुनं शेती तंत्र आपल्याला कळू शकतं.या शास्त्रज्ञांनी प्रयोग शाळेत संशोधन केलेले असते ते कित्येक वेळी जमिनी वर लागूच होत नाही असे अनुभव आलेले आहेत.


              असे म्हणतात की भारतात तांदळाच्याच 15000 जाती होत्या. त्या नष्ट होऊन फक्त 500 वर आल्या आहेत पण ह्या जरी जाती आपण टिकवल्या तरी आपण जगात टिकू शकू.कारण भात हेच भारतचे मुख्य पिकं आहे .आता आपल्याला अश्या कितीतरी sites दिसतील की गहू किती त्रासदायक आहे आपल्याला हे सांगतात . हरितक्रांती च्या नावाने देशात मुबलक पिकं निर्माण होणार या गोंडस नावाखाली गहू आपल्यावर लादला .
मध्यंतरी रेशनवर 2 रु किलो गहू मिळायला लागला .त्यामुळे काही श्रम न करता जर धान्य मिळत तर शेती कराच कशाला ?असा विचार करून कोकणातील शेतकऱ्यांनी नाचणी घेणे सोडलं आणि घाटावर ज्वारी कमी पिकू लागली.कित्येक ठिकाणची ज्वारी आणि नाचणीची देशी बियाणे नष्ट झाली.त्यानंतर लगेच  असं संशोधन झाले आहे की नाचणी ,ज्वारी हे माणसाला हितकारक आहेत .म्हणून कित्येक डॉक्टर गहू बंद करून नाचणी आणि ज्वारी लोकांना खायला सांगतात  .म्हणजे परत ही पिकं घ्यायची तर बियाणे कुठलं ?याचं कंपन्याचं. नाहीतर यांचाच multi grain आटा घ्यायचा म्हणजे तुम्ही पिकवू नका आम्ही देते तुम्हाला वाटेल त्या भावाला.
                 पूर्वी आपल्या कडे धान्याची खूप variety होती.कोणत्या सणाला कोणते पदार्थ करायचे हे सगळे ऋतू,स्थळ ह्यानुसार ठरवले होते .ते सगळे आरोग्या साठी उत्तम होते .आता जागतिकरणं या नावाखाली फक्त गहू,तांदूळ आणि मका ह्या तीनच धान्यांनी आपलं  85 % खाणे व्यापून टाकलं आहे.त्यामुळे हळूहळू खूप प्रकारची स्थानिक धान्य लुप्त झाली आहेत.जी की निसर्गाने आपल्या साठी बनवली होती. ते नसल्याने आता नवनवीन  आजार निर्माण झाले.

या वर उपाय म्हणजे आपल्या जुन्या पद्धतीने परत शेती सुरू करणे.आपली शेती ही शाश्वत ,परस्पर पूरक होती. फक्त एक देशी गाय आणि देशी बियाणे ह्या वर उत्तम शेती होऊ शकते.गरज आहे ती फक्त ते जाणून घ्यायची.
                    सध्या भारतात या बियाणे जतनावर खूप लोकं अगदी जीवावर उदार होऊन काम करत आहेत.त्यांना multi नॅशनल co  धमक्या देतात पण तरीहि ते आपलेे  काम सोडत नाहीत. ही लोकं शेतकऱ्यांना जमा करतात त्यातील जुन्या लोकांकडून तेथील स्थानिक  बियाणांची माहीती घेतात .बाकीच्यांना पटवतात की देशी बियाणे च वापरा .जुन्या लोकांचे ऐका . तुम्हीच स्वतः त्याचे जतन आणि संवर्धन करा .बियाणे ही कधीही विकायची गोष्ट नाही  तसेच खरेदीही करायची गोष्ट नाही हे पटवतात . आपल्या कडील रूढी परंपरा ह्या शहरातील लोकांचे बघून सोडू नका, पारंपरिक पद्धतीने शेती केल्यास ती शाश्वत  ठरते.भरघोस उत्पादन याकडे न बघता चांगले पिकं या कडे लक्ष केंद्रित करा.
जागतिक करार नुसार आपल्या कित्येक बियांचे पेटंट हे या multi नॅशनल  co. कडे आहेत .त्यासाठी लढा देणे ,शेतकऱ्यांना स्वतः कडील बियाणं समृद्ध करून त्यांची पेटंट घेऊन देणे अशी अनेक जोखमीची कामे ही लोकं करत आहेत. अश्या लोकांना मदत सोडाच पण त्यांची साधी माहितीही आपल्याला नसते.
       या सगळ्यांना दिर्घ आयुष्य मिळो ही प्रार्थना आणि त्यांच्या कार्याला माझ्या हार्दिक शुभेच्छा

Reveiw मराठी नाटक : जुगाड...impressive

काल  25 एप्रील 2018 ला ज्योत्स्ना भोळे सभागृह,पुणे येथे हे नाटक पाहिले.

काय योगायोग आहे...

सकाळी पेपर मधे पोलीसांकडून छत्तीसगढ येथे 37 नक्सलवाद्यांचा खातमा ही बातमी वाचली आणि संध्याकाळी रिमोट नालमाची ह्या आदीवासी पाड्यावर घडणारं नाटक पाहीलं !

योगायोग
योग म्हणजे जोडणं
'य' चा ग्राम्य अपभ्रंश 'ज' होतो आणि योग होतो जोग.
जोग पासूनच होत असेल जुगाड,
अर्थ असावा ...जुळवणे..घडवून आणणे
engineering a plot वगैरे ?

(Jugaad : meaning on Quora: Hindi,Urdu, Punjabi word,innovative fix or a simple work-around, a solution that bends the rules,)

मेळघाट इथं भूकबळी अशी बातमी वाचली कि "काय स्वातंत्र मिळून इतकी वर्ष झाली तरी तिथं मदत पोचतं नाही,सरकार काय करतयं?" म्हणून दांभीक चरफडून आपण पेपरचं पान उलटतो, मनातून तो विषय झटकतो.
आणि IPL मधे काय झालंय बघतो.

(सरकार काय करणारं?
ती व्होटबँक आहे का बघणार..
क्वचीत कुणी डाॅ.आमटे परीवार,डाॅ.बंग परीवार व अन्य सन्माननीयअपवाद व्रतस्थपणे काम करतात)

before i forget,
मला या नाटकाच्या संगितकार कौशल इनामदार / सहकारी यांच कौतुक करुदे.

आदीवासी संगीत/ rhyth तालवाद्य जी वाजवलीत ती फारच मनोवेधक व आकर्षक आहेत.
इतकी की pls निर्मात्यांनी ती नेट वर उपलब्ध करावीच अशी विनंती आहे.
मी तर प्रेमातच पडलोय या rhyth devine कौशलच्या !!

कुठून त्यांनी ही वाद्य शोधली असतील, synthesizer वर काही african वाद्य असतात का? की त्यांनी स्वत: electronic device वर mixing करुन ही वाद्य तयार करुन मग हे rhyths वाजवलेत ?

या आदीवासी संगीतातून स्टोरी पुढे सरकते, its integral part of the play.
ग्रेट!

नेपथ्याला (शेखर नाईक) फूल मार्कस्
जंगल चा हुबेहूब आभास निर्माण केलाय, वाह !

कुठेतरी दूर नालमाची ही वस्ती आहे,
आणि अज्ञान, अशिक्षीतपणा,भगत,नालम्मादेवी ,त्यांच्या प्रथा,अड्याण्यांच प्रथा/ पापपुण्य या नावाने शोषण आहे,

प्रसाद म्हणून झिंग आणणारी,डोक्याचा वापर बंद करणारी मोहाची दारु आहे.

त्यांच्यातला एक शिकून वकिल झालेला (चिन्मय मांडलेकर) नालमाची चा नसलेला इतिहास लिहीण्यासाठी शहरी प्रोफेसर( हृषीकेश जोशी) ला फसवून वस्तीवर आणतो.

चिन्मय व हृषीकेश यांना समोरासमोर आणल्याबद्दल निर्माते व लेखक यांचे अभिनंदन .

चिन्मय व हृषीकेश हे दोघंहि  हुशार विचारी/लेखक आहेत/ दिग्दर्शक आहेत आहेत, त्यांना अभिनयाचं काम देऊन आधीच 50% यश निर्माते व लेखक यांनी निश्चीत केलय.

चिन्मय व हृषीकेश यांनी बेदम फटकेबाजी करत बाजी मारलीय हे शेवटी प्रेक्षकांनी वाजवलेल्या कडक टाळ्यांमधून कळतेच.

विशेष उल्लेखनीय म्हणून गुलाब (शुभांगी भुजबळ)चे नाव घ्यायलाच पाहिजे,
आणि इतर बारा जण सुध्दा perfect काम करताहेत.

विषय complicated आहे, विचारांच बुद्धीबळ आहे, analytical आहे.

दंगल मधला dialogue आठवला,
 "दाँव दिखाना एक है और लगाना एक है"

oh my god मधला दुसरा dialogue ही आठवला,
"बहोत दिनोंमे बाजार में नया भगवान नही आया"

म्हणजेच marketing
सोप्या भाषेत,'धंदा'.
वकील असून त्याच्याकडे marketing चे पुस्तक का सापडते याचा इथं खुलासा व्हावा.

नालमाची चा नसलेला इतिहास लिहीण्यासाठी आणलेला शहरी प्रोफेसर( हृषीकेश जोशी) नकार देतो, तुमचा ( म्हणजे समाजाचा ...जातीचा (?)) काही इतिहास नाही का तर म्हणे तुमच्यात कोणी मोठा माणूस (महामानव!) झालाच नाही.

वरुन भोळा,विनम्र व आतुन महाधूर्त वकील म्हणतो ,नसेल तर शोधा,नसेल तर जन्माला घाला आमचा महामानव !!

तो वकील असल्याने ,
अवत्या झोंब्या काकासाहेब हा आमचा ऐतिहासीक नेता होऊन गेला असल्याचे पुरावे ही देतो.

इथून पुढे त्या काल्पनिक महामानवाला पध्दतशीर grow करण्याचे जे मनसुबे कल्पनेने उभे करतो,ते अचाट संवाद ऐकतांना लेखकाच्या ( नितीन अग्नीहोत्री)कल्पनासामर्थ्याने आपण थक्क होतो,
प्रोफेसर त्यापुढे जात पार त्या महामानवाला संसदेत पोचवतो.
लेखकाने कल्पनेची खूपच उंची उडान घेतलीय हे मुळातच पाहणे आवश्यक आहे.

त्याच बरोबर हे आधी कुठेतरी पाहील्यासारखं वाटतयं का असं सूज्ञ प्रेक्षकांना वाटतं,लेखकाला काही इशारा करायचा आहे का असा ही प्रश्न पडतो.
पण हे एव्हढं abstract आहे की बात समजण्याची आहे, वर्णन करण्याची नाही, या अर्थाने 'अवर्णनीय' आहे.

तर असं नाटक पोचवायचं म्हणजे कठीण काम दिगदर्शक ने केलयं.

तर असं नाटकातील संवाद पेलायचे, पचवायचे अन मग पोचवायचे ,त्यातली तगमग दाखवायची हे सोपं काम नाही महाराज....

प्रोफेसर विलासराव ची आधीची हुशारी,तत्वाशी तडजोड मग एकदा खोटा स्थापन केल्यावर तो अमर होणार व येणा-या पिढ्या फक्त पुजारी होणार म्हणून तडफड व हे करणार नाही हे सर्व
हृषीकेश जोशी यांनी जबरदस्त सादर केलयं.

चिन्मय बाबत काय बोलावे, Tv वर अतिपरीचीत होवूनही अवज्ञा न होण्याचं त्यांच glamour आहे,एक magnetic व्यक्तिमत्व आहे, बालपणीच्या कष्टाने भावूक, शिक्षणाने वकील,मनाने मार्केटींग गुरु, लीडरशीप,दिखावू विनम्र,गावठी हुशारी या छटा ते सहजपणे दाखवतात, आदीवासी नाच करताही रुबाब दिसतो.

असा वकील,एका प्रोफेसर शी टक्कर घेऊन बौध्दीक आव्हान ऊभे करतो.

मग कोण जिंकते,
जाननेके लिये पाहिलेच पाहीजे,

जुगाड

काही सूचना ?
yes,
1) एका प्रसंगात प्रोफेसर सिगारेट स्मोक करतात,हे स्टेजवर नको.

2) दुसरे प्रोफेसर सल्ला देतात कि हा जो so called नेता आहे तो लुटारु व अत्याचारी आहे वगैरे,
पण please note कि हे रेकाॅर्ड ब्रिटीशांचे आहे 1935 सालचे,आपले क्रांतीकारकही त्यांच्या दृष्टीने लुटारु च होते !
मग हे कितपत स्विकारार्य आहे?

बेभाव शेतकरी

बेभाव शेतकरी

सांगा विठूराया,
कष्ट जाती वाया,
आलो जीवनाया
मेटाकूटी

आधी पाण्याची बोंब
कसे उगवावे कोंब
महागाईचा आगडोंब
कुठे जावे

डोक्यावरी ह्या कर्ज
दवा काय या मर्ज
करावे का अन्नवर्ज्य
मंत्रालयी

शेतकरी बेभाव
चोर झाले साव
विठू रे घे धाव
वाचवाया

*_लेखक - श्रीराम दांडेकर* : समाधानी, साधे, अर्थपूर्ण , दुसऱ्यांना प्रेरणा देणारं आणि समोरच्याची काळजी करणारं जीवन जगायचं असतं ही शिकवण

*🤔😤 येत्या दहा/ पंधरा वर्षांमधे एक आधीची पिढी हे जग सोडणार आहे. कटू असलं तरी सत्य आहे, कारण जगरहाटी कोणी थांबवू शकत नाही.*

*या पिढीतले लोक थोडे वेगळेच आहेत. सकाळी लवकर उठणारे, रात्री वेळेवर झोपणारे , पाणी वाया न घालवता झाडाला घालणारे , फुलं देवासाठी तोडणारे, रोज पूजा करणारे., मंदिरात एखादी फेरी मारणारे, रस्त्यातून भेटणाऱ्यांची आस्थेने चौकशी करणारे, दोन्ही हात छातीशी नेऊन नमस्कार करणारे.*

*अन्न धान्य वाया जाऊ नये म्हणून बेतानेच स्वयंपाक करणारे आणि उरले तर गरीबाला देणारे किंवा दुसरे दिवशी त्याला नटवून मिटक्या मारत खाणारे , स्वतःची गैरसोय असूनही पाहुणे मंडळींच पाहुणचार करणारे, पर्यटनाबरोबरच तीर्थयात्रा करणेही न विसरणारे ,आपापले सण लक्षात ठेवून साधेपणे साजरे करणारे, अमावस्या, एकादशी, अधिक महिना लक्षात ठेवणारे, भगवंतावर श्रद्धा ठेवून काळजी त्याच्यावर सोडणारे (आणि त्यामुळे कठीण परिस्थितीतही मनःस्वास्थ्य टिकवणारे ). व्यसन करताना लाजणारे आणि समाजाच्या नजरेची भीड बाळगणारे, जुना झालेला चष्मा, तुटला तर चिकटवून, जुनी चप्पल फाटली तर शिवून आणि जुना बनियन गलितगात्र होईपर्यंत वापरणारे, उन्हाळ्यात पापड वाळवणारे, हात दुखेपर्यंत कुटून मसाला घरी बनवणारे आणि फक्त बाहेर घालायच्या कपड्यांनाच इस्त्री करणारे, खिशातला पैसा जपून वापरणारे आणि गरजेपुरतेच अन्न खाणारे.*

*असे लोक आता हळूहळू हे जग सोडून चालले आहेत. आपल्या आजूबाजूला किंवा घरात असे कोणी असतील तर त्याची चौकशी करा, काळजी घ्या. कारण ते जातील तेव्हा एक महत्वाची शिकवण त्यांचेबरोबर जाईल.*

*समाधानी, साधे, अर्थपूर्ण , दुसऱ्यांना प्रेरणा देणारं आणि समोरच्याची काळजी करणारं जीवन जगायचं असतं ही शिकवण जगातून नाहीशी होईल. त्यानंतर फक्त राहील,,,,,,, स्वार्थ, अविश्वास, चैन , असंवेदनशील मने , भकास कोडगेपणा आणि मोबाईलवरचे अगत्य !!!!!*  😩😢

*_लेखक - श्रीराम दांडेकर_*

नाटक: सोळा एके सोळा लेखक:विवेक बेळे , Must see पाहिलेच पाहीजे असे नाटक

नाटक: सोळा एके सोळा
लेखक:विवेक बेळे
Impression : Must see पाहिलेच पाहीजे असे नाटक.
11 मार्च ला बालगंधर्व ला पाहिले.

एकीकडे tv serials ला चिकटलेले प्रेक्षकवर्ग तुझ्यातजीव रंगला
दुसरीकडे उघडा सलमान व दिपीका कतरीना यांच्या चित्रपटाचे आकर्षण सोडून नाटकासाठी प्रेक्षक खेचणे हे आव्हान आहे,त्यातच bold web serials पहाणा-यांना खेचून नाटकाला आणायचं म्हणजे नाटकातही bold element हवा.

अशात प्रेक्षकांना जास्त "नाटकळत" न ठेवता लेखक विवेक बेळे, दिग्द. , निर्माते यांनी है नवीन नाटक आणले आहे.

नाटकळत  !!! नवीन शब्द, वाह वाह.
बेळेंचाच शब्द,प्रेक्षकांना नाटकळत ठेवू नका...

निशा,तिचा  पो कमीश्नर बाप/निशाचा bfअनीकेत/न दिसलेली अनिकेतची आई व निशाची rival भूमी.
स्टोरी सांगून रसभंग करण्याचे पाप मी करणार नाही,
आजकाल घरोघरी असतं तेच टीनएजर्स / friendship/ facebook/ mobile chatting/fb breakup /लोक काय म्हणतील?? मोबाईलला चिकटून रहाणे आणि पालकांनी चिंताक्रांत होणे वगैरे.

म्हणजे तेच आलू टमाटर प्याज पण
treatment वेगळी,
म्हणूनच dish  वेगळी , चटकदार, खमंग व मस्त.

आजकालच्या मुली आरशात पाहिल्यासारखे दुस-यांच्या मतामधे स्वत:ची प्रतिमा बघतात,त्यामुळे त्या fb च्या likes dislikes व comments ला अवास्तव महत्व प्राप्त झालयं.
रात्रीबेरात्री मोबाईलमधे मित्रमैत्रीणी आपल्याविषयी काय म्हणताहैत हे चेक करणाररे मुलं पाहून पालक अस्वस्थ होऊन मोबाईल काढून घ्यावा म्हंटले तर
ते ही अशक्य झालय.


काय संवाद आहे हा,

" प्रेक्षक जेव्हा डोळ्यात प्राण आणून नाटक बघतात, तेव्हा नाटककार / director यांना वेगळाच high येतो,
तो intemacy पेक्षाही उच्च असतो."

विवेक बेळे प्रेक्षकांची नस जाणतात हे माहिती होते पण ते एवढा तर्कशुध्द  interestingव कल्पक analysis करु शकतात हे माहीत नव्हते !

नाटक जोरात चाललयं हे प्रतिकात्मक दाखवण्यासाठी चक्क car चा speedometer दाखवण्याची त्यांची idea कसली भन्नाट आहे,त्यामुळे कुठे नाटकाने वरचा gear टाकलाय व भरधाव वेग घेतलाय,प्रेक्षक गुंतत गेलाय हे कळते.

70% प्रेक्षक स्त्रिया असतात,त्या तिकिट काढतात म्हणून पुरुष नाटकाला येतात,बसल्यावरही नाटक  कुठले माहित नसते,तिकीटावर नाव वाचतात.

दिग्दर्शकाला प्रेक्षकांतला एक sample प्रेक्षक पाहिजे असतो म्हणजे लोकांच्या सरासरी  आवडीनिवडीचा लिटमसपेपर टेस्ट  करुन त्या sample subject कडे सातत्याने monitor करुन त्याप्रमाणे स्टेज वरील नाटक live कमी जास्त edit करायचं ही theme.
(या आधी कुणीच असा विचार केला नसावा.)

ज्याप्रमाणे एकादा detective समोरच्याची हालचाल व देहभाषेवरुन त्याच्या मनात काय चाललय व कृती काय असेल याचे ठोकताळे बांधतो तसैच किंवा त्याहीपेक्षा सरस पद्धतीने दिग्दर्शक प्रेक्षकाच्या reaction चा अंदाज व्यक्त करतो ,आनंद इंगळेने ते अफलातून व्यक्त केलेय.

"नाटक हे प्रेक्षकाला अंधारात ठेवून सादर करण्याची कला आहे"

"शेवटचा सीन लिहितांना नाटककाराने त्याचे पावित्र जपलेच पाहिजे"

"शेवट लिहीतांना लेखकाच्या डोळ्यात पाणी आले नाही तर प्रेक्षकांकडून काय अपेक्षा करणार"

हे संवाद चमकदार तर आहे पण बेळे यांची नाटकावर असलेली कमालीची निष्टा दाखवते.

नाटक पडले तर पडू दे म्हणणा-या लेखीके ला,
"तसं बोललीस तर थोबाड फोडीन"
म्हणणारा मनस्वी दिग्दर्शक,
" थेअटरमधल्या रिकाम्या खुर्च्या पाहतांना काय होतं ते मी अनुभवलय"
हे ही सांगतो.


एक शेवट दाखवून नंतर अनेक वेगळ्या शक्यता दाखवतांना ते प्रेक्षकांना भूलभूलैय्यात टाकून नाटकात twist हुकूमी आणू शकतो याची प्रचिती देतात.

सर्व कलाकारांनी सुंदर काम केलय.
Especially आनंद इंगळे अगदी छा गये है, दिग्दर्शक व लेखक यांना काय पाहिजे ते, ते अचूक पोचवतात,आनंद च्या timing व पंचेस ला प्रेक्षकांनी instant दाद दिली.

हा सर्व वेगळाच form आहे.
its like making of a नाटक.

interval मधे वडा खातांना मी बायकोजवळ चिंता व्यक्त केली,
हे नाटक analytical आहे, बौद्धीक चाल,प्रतिचाल आहे,प्रेक्षक कसे receive करतील?
इतके हुशारीने लिहीलेल्या, direct केलेल्या, सादर केलेल्या नाटकाला जर कोमट टाळ्यांचा प्रतिसाद मिळाला तर मला ते आवडणार नाही.

नाटकाच्या शेवटी कडक टाळ्यांची पावती देत प्रैक्षकांनी मला खोटं ठरवलं !
मला आवडलं ते!!

आनंद कल हो ना हो....

आनंद कल हो ना हो....

(लेखाचा उद्देश आपण वर्षानुवर्ष जे काही वाचतो व विसरतो, त्याचे conclusive सारांशरुप पहाणे,विचार व कृतीस प्रवृत्त करणे हा आहे)

पुर्वीचा मूव्ही 'आनंद' व हल्लीचा 'कल हो ना हो' मधे हिरो कँसरग्रस्त दाखवलेत.
आम्हाला एक संदेश कळला की जिंदादिल जगायचं असतं.

पण आम्हाला हा संदेश कळला नाही कि कँसर होण्याची कारणे काय,कँसर होऊ नये म्हणून जिवनशैलीत काय बदल करायला पाहिजेत.

का?

कारण हा रोग दुस-या कुणाला तरी होतो,आमचा काही संबंध नाही.

हॅलो,असा विचार करणे म्हणजे वाघ दिसल्यावर वाळूत तोंड खुपसणा-या शहामृगासारखे ठरेल,आणि आता वाघ दिसत नाही म्हणजे तो नाही असे समजणा-या शहामृगासारखे ठरेल.

आमच्या employer कंपनीने आम्हाला एक पुस्तक दिले,

Never be sick again
Health is a choice, learn how to choose it

by Reymond Francis

Title वाचून मी थक्क झालो,कुणी इतक्या खात्रीने कसे सांगू शकतो,

मी ते पुस्तक वाचले ( i was deeply absorbed in that book)

त्यात त्यांनी हेच सांगीतलेय कि आपण म्हणजे आपल्या पेशी.
पेशींना nutrition मिळेल तेच खा.

सर्वांला हे माहितच आहे की  (गर्भावस्थेपासून) पेशींचे सतत विभाजन होते,नविन पेशी जन्माला येतात. या अर्थाने काही आठवड्यांनंतर आपण संपूर्णपणे नवीन असतो (तरीही जुन्याच नावाने ओळखले जातो !! jokes apart)

नवीन पेशी ही जुन्या पेशीची डिट्टो काॅपी असावी लागते,त्यात सर्व प्रोग्रॅम पास आॅन ,हस्तांतरीत होतो.
यातील माहिती किती टेराबाईट असेल याची आपण तुच्छ मानव कल्पना करु शकत नाही, कारण माहीती फक्त तुमचीच नसून तुम्हारे बापजादे आणि त्यांचे पूर्वज यांचीही असते !
(new addition :One sperm cell contains 37.5 MB of DNA information, and one ejaculation is equivalent to transmitting 57.9 GB of information (a total of 62 MacBook Pro laptops).from Quoraanswer)

म्हणून तर आपण म्हणतो ,
"पोरीने डोळे अगदी so and so यांचे घेतलेत"
किंवा
" तू कोकणस्थ आहेस हे नको सांगू, ते चेह-यावर दिसतेच आहे"

ही वरकरणी दिसणारी माहिती, आत असणा-या अनंत माहीतीत,
"पेशींनो आता मरा !"
ही देशील instruction असते.

आणि ज्या पेशी बगावत करतात,"मरत नाही जा" म्हणतात,
तिथचं समस्या सुरु होते.
मग कँसर ची गाठ आणि वेगाने वाढ.

वर म्हटल्याप्रमाणे सतत विभाजन होते,नविन पेशी जन्माला येतात आणि
xerox copy defective आली तर पेशीतला प्रोग्रॅमही भ्रष्ट स्वरुपात हस्तांतरीत होतो,आणि मग अशा बंडखोर पेशी जन्माला येतात आणि अनिर्बंध वाढतात.

कँसर प्राचीन आहे,
पुर्वी लोक साथींच्या आजाराने,क्षय,मलेरीया अशा रोगांनी अल्पायुषातच मरायची,त्यामुळे कँसरला संधीच मिळायची नाही.

मी internet वर डायनासोर ला cancer झाल्याचे जिवाश्म fossil बद्दल माहीती नजरे खालून गेल्याचे मला चांगलं आठवतय.


आधूनिक कँसरची कारणे काय असावीत
* pestcides कीडनाशकांचा अतीवापर.
हरीतक्रांती ( लोकसंख्यावाढ ला उत्तर)
अन्नाचे उत्पादन वाढवण्यासाठी हे करावेच लागले.

अन्नातून आपल्या पोटात pesticides जातात.
काही pesticides पाण्यातून झीरपत drinking water source मधे जातात.
कालांतराने आपल्या पेशींचा प्रोग्रॅम हलवतात.

Living greens organics, jaipur
ह्या टेरेस गार्डन किट supply करणा-या कंपनीच्या intetveiw मधे त्यांनी स्पष्ट सांगीतले कि नातेवाईकांचे कँसर ने मृत्यू पाहिल्यावरच त्यांना टेरेस गार्डन किट supply चा व्यवसाय करण्याची प्रेरणा मिळाली.

http://www.esakal.com/citizen-journalism/esakal-citizen-journalism-dr-arjun-kumbhar-article-100748


* रंग / preservatives / additives
प्रक्रियाकेलेले अन्न आकर्षक दिसण्यासाठी हे उत्पादक वापरतात, त्यानेच उत्पात होतो.
यात कोल्ड्रींक्र आलीच.

* जिवनशैली : उशीरा पर्यंत जागणे, मध्यरात्री खाणे, वेग अडवणे (बराच वेळ  वाॅशरुम ला न जाणे), उशीरा उठणे, सतत भयग्रस्त वा संतप्त /उद्वीग्न रहाणे, सतत इर्शा,जलन,उशीरा पार्टीज करणे, प्रमाणाबाहेर drinks घेणे, तंबाखू सेवन वगैरे वगैरे वगैरे.


* अनुवंशीकता heridity

http://m.lokmat.com/nagpur/one-lakh-fifty-thousand-patients-breast-cancer-2015/



* मी drive करतांना रेडीओवर ऐकले,
एका आयुर्वेदतज्ज्ञाची मुलाखत सुरु होती, ते म्हणाले,
" हल्ली काही आजार कँसर मधे "परिवर्तीत" transforming होत आहेत, उदा. मधूमेह,"
दुर्दैवाने पूर्ण मुलाखत ऐकू शकलो नाही.

ही नवीनच माहिती मिळाली.

* तणाव stress
( माहितीच्या अतीरेकाने देखील काहींना तणाव येऊ शकतो.
म्हणून junk food जसे आरोग्याला घातक आहेत तसेच junk news देखील आरोग्याला घातक आहेत हा माझा original विचार आहे.खुशाल timesofindia app delit करा )

तणाव हा आधुनिक जिवनाचा अविभाज्य भाग झालाय.
आॅफिसमधला deadlines चा तणाव समजू शकतो.
विद्यार्थ्यांना अभ्यास,परिक्षा,admission,प्रवास, interveiws, carrier, jobs चा तणाव असतो.( hormons changes चा तणाव वेगळाच)
घरातही सास- बहू तणाव असतोच.
आर्थीक तणाव,बजेट ची जुळवाजुळवी.

हा कबख्त तणाव शरीराची केमीस्ट्री बिघडवतो, मुन्नाभाई म्हणतो तसा "केमीकल लोच्या" निर्माण करतो.

 Problems पासून पळण्यासाठी काहीजण शराब जवळ करतात, liver overtime काम करते, शेवटी काम न झेपल्याने enlarged liver / fatty liver वगैरेप्रकार निर्माण होतात.

आता मला माझ्या original phylosophy विचाराबद्दल सांगायचं आहे,
ह्याला मी नाव दिलय,
" Please Open windows,
let wind flow,
let sun shine "

मी एकदा मुलांच्या रुम मधे बघितलं तर
खिडक्या बंद होत्या,
अंधारहोता म्हणून (दिवसा) lights लावले होते.
गरम होते म्हणून पंखा व AC सुरु होता.
मी पडदे सारले,खिडक्या उघडल्या तर रुम सुंदर प्रकाशाने उजळून निघाली, शुध्द हवेच्या झूळकेमुळे प्रसन्न झाली.
lights, पंखा, AC बंद करावे लागले.

हे पाहूनच मला वरील phylosophy सुचली.

Now we will globalize above phylosophy...

शहरात काय होतय,
कचरा वाढतोय,अस्वच्छता वाढतीय,
त्याला लागून रोग वाढताहेत
हा कचरा दुसरीकडे,दुस-या गावात  (उरळीकांचन)* नेऊन टाकतात,
का?
तेथे रहाणारी माणसं नाहीत का?

माॅल मधलं शाॅपींग किंवा pizza घरी मागवला तरी पॅकींग चा खूप कचरा घरी येतो, ( लोकांना आकर्षक पॅकींग मुळे प्राॅडक्ट खरेदी करण्याची भूल पडते)
ही शाॅपींग टाळली व आठवडे बाजारात कापडी पिशवी नेऊन शाॅपींग केली तर बरेचसे कच-यावर नियंत्रण मिळेल असे वाटते.

या कच-याची विल्हेवाट कशी लावायची?हा मोठा प्रश्ण आहे.
थर्मोकोल,पॅकींगप्लॅस्टीक ची विल्हेवाट कशी लावायची हे मी सांगू शकत नाही.

पण ओला कचरा,अन्न व किचनवेस्ट प्रत्येकाने घरी कंपोस्ट युनिट केलेच पाहिजे.त्याला जोडून टेरेस गार्डन असावी म्हणजे कंपोस्ट खताचा वापर व घरची भाजी मिळेल.
pesticides मधून काहीअंशी सुटका मिळेल.
यातून खूप उर्जेची बचत होईल.
( जशी वरील lights, पंखा, AC बंद केल्यामुळे झाली)

कँसर वर preventive उपाय काय असू शकतो?

एक सांगावसं वाटतं, आम्हाला complicated ideas चांगल्या कळतात,
पण सोप्या गोष्टी कळत नाहीत !!
Its too simple to understand.

माझ्या मते ज्ञान हे मर्यादित असते,
आणि माहीती अमर्याद असते.
तर माहीती information च्या महापुरा वाहून जाऊ नका.

शाळेत शिकलो ते च ज्ञान वापरु या.
1.पाणी भरपूर पिणे
2. रात्री लवकर झोपणे, सकाळी लवकर जागे होणे.
3. थोडा व्यायाम करणे, 24 तासात 24 मिनीटे तरी brisk walking करणे.
4. साधा आहार घेणे.
    back to भाजी भाकरी.
ऋजूता दिवेकर म्हणते जे तुमची आजी खात होती तेच खा ( bcoz you are genetically designed for it)

आहारात carbohydrates कमी करुन proteins वाढवा.
साखर बंद करा कारण साखर कँसर ला पोसते अशी एक विचारधारा आहैे.

5. ताण तणावांचे नियोजन करा.

6. परफेक्शनीस्ट चा नाद सोडा.
    Even God is not perfect
    असं सुश्मीता म्हणालीय, डोळ्यातल्या minor squint वर इलाज करणार नाही कारण देवही परफेक्ट नाही व हिच त्याची सुंदरत: आहे.

7. लोग क्या सोचेंगे ?
हा विचार मनातुन काढा, कुणालाही तुमचा विचार करायला वेळ नाहीये.

शायर म्हणतात,

दुनिया के निगाहोंमें,
भला क्या है बुरा क्या,
ये बोझ अगर दिल से,
उतर जाये तो अच्छा.

8.नियमीत medical check up.

9. Last but not least,
   छंद hobby जोपासा,
   anything जे तुम्हाला आनंद देते,
    त्यासाठी वेळ काढा च.
वाचकहो आपणास काही additions सुचवायचे असतील तर please feel free to suggest, i will add it in this post.

 Life's Good.
 Live to the fullest.

New addition :
Kerala's noted oncologist and Dr. P.V. Gangadharan, who is fondly referred to as ‘Saint with a Stethoscope’ says:

(1) Avoid sugar. Cancer does not spread without sugar. Cancer will die on its own without sugar.

(2) Take a full lime and squeeze it into luke warm water. Take this for one to three months before breakfast. Maryland college of medicine says this is 1000 times more effective than chemotherapy.

(3) Take three spoons of organic or virgin coconut oil early morning and in the night to keep cancer at bay.

Make one of these choices, but be sure to avoid sugar.

I have been trying to spread this message for the last two years. Be sure to forward this important message. Avoid cancer.
Dr. P. V. Gangadharan
https://www.google.co.in/amp/s/www.deccanchronicle.com/amp/lifestyle/viral-and-trending/010717/a-road-less-travelled.html

Seed infosys institute ?

येवोत द्रोणाचार्य कितीही,
काळ आता डरणार नाही,
दान आता अंगठ्याचे,
यापुढे करणार नाही !


Sinhgad institute ची कथा आपण पेपर मध्ये वाचतोच आहोत.
शिक्षक/ प्रोफेसर्स/ स्टाफ चा पगार सव्वा वर्षापासून दिला नाही, विद्यार्थ्यांचे भविष्य अंधकारमय वगैरे...


मी Python (programing language) शिकण्यासाठी Seed infotech मधे admission घेतली, Rs.12,000/--- भरले.

Sat- sun असा weekend (9:00 am ते 04:00 pm) तीन weekend classes होते.
काल ,Saturday ला 9:30 am ते 01:00 pm C and C++ revision घेतली, okay.

उद्याचा class बद्दल sms करुन सांगू म्हणाले.
संध्याकाळी sms आला,

Hi Student,
There will be off tmrw for Ur Python Weekend batch.
Thanks.
- Yogesh, SEED.

मी संतापलो,जर तुमच्या कडे faculties नव्हत्या तर course सुरु का केला??

मी Seed infosys institute ? मध्ये गेलो, noise केला, refund मागीतला.

त्यांनी टोलवाटोलवी केली,शेवटी तुषार (coordinater) ला भेटलो, त्याला स्पष्ट सांगीतले मला Seed बद्दल respect होता म्हणून मी शिकण्यासाठी आलो, but Im disapponted, Seedinfotech पण सिंहगड institute सारखी सडली आहे का?
मला course certificate च्या कागदामधे interest नाही,शिकण्यामधे आहे.

त्याने उद्या दुस-या batch मधे accomodate करतो सांगितले,
मी Sunday 4 march 2018 ला  9.00 to 10:00 am थांबून वाट पाहीली, python class चे कोणीही आले नाही.

आता मला सिंहगड institute मध्ये विद्यार्थ्यांना कसे वाटत असेल याचा अनुभव आला.

शिक्षणमहर्षी तुम्हाला शिक्षण देण्यासाठी बसले नसून धंदा करण्यासाठी बसले आहेत.

गंदा है पर,
धंदा है यह !!

तुमच्याकडून fees घेऊन ते पैसे इतरत्र जमीनीत गुंतवणे,नवीन institute काढणे,शिक्षक / विद्यार्थी बसू दे बोंबलत,ते काहिही करु शकत नाहीत हा आत्मविश्वास शिक्षणमहर्षींना असतो.

उपाय : विद्यार्थ्यांनो पुन्हा एकदा एकलव्य बना.
online ढीगभर paid corses आहेत, ते घ्या, शक्य असेल ते download करा म्हणजे offline आपल्याला suitable त्या वेगाने अभ्यास करा, स्वत: च्या notes काढा. शक्य असेल ती परिक्षा external द्या.
Teaching is learning !!
एखादा विषय इतरांना शिकवण्याचा प्रयत्न करा,शिकणारा अनेक प्रश्न उपस्थित करेल,त्याची उत्तरे मिळवण्यासाठी तुम्हाला अजून अभ्यास करावा लागेल.
interveiw ला जा.
कमी पगारात काम मिळवा,काम शिकून घ्या,job hopping करा.
एकदा काम चांगले करता आले की मोबदला हक्काने वाढवून मागा.
"हकसे मांगो.
काम मात्र जीव तोडून करा.''

शक्य असल्यास contracter बना, स्वयंउद्योजक बना.

Old memories of Snowwhite and seven Dwarfs show in Dubai

Image from net with Thanks .


That year may be 2002 or 2003.
In the morning we showed the commercial of Snowhite and seven Dwarfs stage show at some garden ( forgot the name of garden) to daughters, Rutuja and Rasika n promised them to go there in the evening.

We drove to Dubai and whole afternoon we were busy shopping and roaming at places.

Rutuja reminded about the show and I was nervous as I could know how to find location of that garden .
A feel of guiltyness started smothering me n Meetali.

Next show was after some days when I had my duty, so today was the last chance.

Whole days poor kids walked with us only dreaming for that show and now started driving back to Abu Dhabi.

Show was at 7:00 pm.

And it was already 6:50 pm.
I was cursing myself for my poor navigation skills n lack of planning to reach the show.


As I was hoping that kids may have forgotten or felt sleepy, then Rutuja again asked,
" Can we go for snow white show?"

Meetali was trying to convince that it won't be possible.

I was at speed of some 80 to 90  km/ h speed ...

And I saw a big banner, advertise of the very show and  a direction guide...Turn right to go to the garden ! (Safa Park)
I took decision in fraction of second...may be even not checked rear-veiw mirror , applied little brakes and sharply turned right.
Few minutes after we reached the garden.

All car parking was occupied, i parked the car away and we walked, may be 2 kms to reach main gate of garden.
Again inside may be 1 km walk, I still remember cold breeze and paining legs.

We bought tickets / some snacks and walked on the lawn at seats at the show.
Show was yet to begin.

Me and Meetali could not believe ourselves that we had made it.

The show was great and Rutuja and Rasika laughed and enjoyed at lot.

And we two got enormous not 'discribable Happyness' looking at her happiness.

Later i thought,It was not end of the world.
Why did I take the risk to take that unpropted right turn??
I could have gone further , take some service road and we could have reach to the garden .

This we may call a "parents internal drive to see kids happy" !! which may give now or never feel to a father.

Luck supported us that day that No accident happened.